Het Adviescollege ICT-toetsing gebruikt het toetskader voor projecten als leidraad tijdens het onderzoeksproces om de belangrijkste risico's van een project te inventariseren. Het helpt ook opdrachtgevers, project- en programmaorganisaties, CIO-offices en ICT-professionals om de risico’s van projecten beter te beheersen en daarmee hun slaagkans te vergroten.
Het toetskader projecten is ook beschikbaar als pagina met alle toetsaspecten.
Toepassing toetskader voor projecten
In het toetskader projecten staan risicogebieden die in een onderzoek naar een project aan de orde kunnen komen. Tijdens een onderzoek gebruikt het onderzoeksteam dit toetskader om de belangrijkste risico’s te inventariseren. Daarnaast ondersteunt dit toetskader opdrachtgevers, project- en programma-organisaties, CIO-offices en ICT-professionals . Met dit kader kunnen zij risico’s van projecten beter beheersen en daarmee de slaagkans te vergroten, bijvoorbeeld door een self-assessment uit te voeren.
Ieder risicogebied bevat een aantal toetsaspecten. Deze toetsaspecten zijn geformuleerd als richtinggevende principes en niet als specifieke normen. Hierdoor zijn ze toepasbaar op een breed scala aan projecten, programma’s en verandertrajecten. De wijze waarop de toetsaspecten inhoudelijk worden getoetst en gewogen is afhankelijk van de specifieke situatie. Dit kan bijvoorbeeld de projectfase, de gekozen ontwikkelmethodiek (bijvoorbeeld Agile/DevOps), de context en het ICT-domein zijn. Het toetskader is dan ook niet bedoeld als een complete, kant en klare ‘checklist’.
Beheer toetskader
AcICT herijkt het toetskader periodiek. Daarbij worden nieuwe inzichten, feedback en andere suggesties verwerkt. De eerste versie van dit toetskader, opgesteld in 2015, was gebaseerd op de 10 regels zoals voorgesteld door de Tijdelijke commissie ICT-projecten bij de overheid in 2014 . In 2021 is het toetskader doorontwikkeld waarbij de structuur volledig is herzien en de lessen en ervaringen uit onderzoeken zijn verwerkt.
In 2026 is dit toetskader geactualiseerd en uitgebreid naar aanleiding van de Wet Adviescollege ICT-toetsing (2024). Op basis van bepalingen in deze wet zijn de onderwerpen ‘strategische digitale veiligheid’, ‘burgerperspectief’ en ‘ruimte om bij beslissingen maatwerk toe te passen’ uitgebreider opgenomen. De indeling in risicogebieden is gelijk gebleven, wel zijn toetsaspecten geactualiseerd en is risicogebied 8 herzien, daarbij is de oorspronkelijke titel ‘aanbestedingsaspecten’ gewijzigd naar ‘sourcing’.
Leeswijzer
Dit toetskader bevat 9 hoofdstukken, één per risicogebied. Elk hoofdstuk begint met de relevantie van het risicogebied, gevolgd door een uitwerking van de toetsaspecten, met een eventuele toelichting. Voor wie méér wil lezen over de toetsaspecten, staat in elk hoofdstuk een selectie van documenten en links. Deze verwijzen naar internationale standaarden, rijksbrede beleids- en kwaliteitskaders, en interessante publicaties. Deze selectie wordt uitgebreid en geactualiseerd als daar aanleiding toe is.
Het toetskader is hieronder per risicogebied uitgewerkt. Het toetskader is ook beschikbaar als pagina met alle toetsaspecten.
9 Risicogebieden
De businesscase beschrijft nut en noodzaak van het project, en geeft inzicht in de omvang van de investering, de baten die dit oplevert en de randvoorwaarden. De businesscase onderbouwt de gemaakte keuzes, analyses en besluiten om met het project te starten. Ook na de start blijft een geactualiseerde businesscase van belang om te toetsen of het project op de goede weg is en om, indien nodig, bij te sturen.
De opdrachtgever is eindverantwoordelijk voor het slagen van het project en heeft daardoor grote invloed. Zo is de opdrachtgever verantwoordelijk voor de samenstelling van de projectleiding, het beschikbaar stellen van voldoende budget en (bij)sturing op het project. Verder is een passende inrichting van de (project)organisatie van belang. Zo is het van belang dat de bemensing van het project en de inrichting van de kwaliteitsborging passen bij de omvang en complexiteit van het project. Daarnaast moet de beheerorganisatie goed vertegenwoordigd zijn in de projectorganisatie.
ICT-projecten kennen in de regel veel risico’s, afhankelijkheden en betrokken partijen die de slaagkans van het project negatief kunnen beïnvloeden. Het is dan ook zaak dat het project actueel inzicht heeft in de belangen van partijen, risico’s en afhankelijkheden, en zorgt dat deze zo goed mogelijk worden beheerst.
De ICT-oplossing moet passen bij de gewenste werkprocessen binnen een organisatie of keten. Het is dan ook belangrijk dat de uitwerking van de werkprocessen een integraal onderdeel uitmaakt van, en bij voorkeur leidend is, in de aanpak. Betrokkenheid van eindgebruikers is daarbij een essentiële voorwaarde.
De scope van het project bepaalt voor een groot deel het risicoprofiel. In de regel hebben projecten met een grotere scope een hogere kans op falen. Daarom is het belangrijk om, gegeven de doelstellingen, projecten zo klein mogelijk te houden. Dit geldt zowel bij de start als tijdens de uitvoering.
De eisen, architectuur en gekozen technologie vormen het inhoudelijk fundament van de ICT-oplossing die het project realiseert. Verkeerde keuzes ten aanzien van het fundament hebben grote invloed op de slaagkans van het project. Het is daarom van belang dat het fundament van goede kwaliteit is en dat hier weloverwogen (ontwerp)keuzes aan ten grondslag liggen..
De aanpak van de realisatie heeft een grote invloed op de slaagkans van het project. De keuzes in het realisatieproces bepalen namelijk in grote mate de productiviteit en daarmee de voortgang. Daarbij hoort een onderbouwde planning met ruimte voor tegenvallers.
Sourcing omvat fundamentele keuzes over het organiseren, verwerven en aansturen van ICT-producten en -diensten, die grote impact hebben op het verloop en de slaagkans van het project. Het is daarom van belang dat sourcingkeuzes zorgvuldig zijn onderbouwd, dat er passende contract- en samenwerkingsafspraken worden gemaakt en dat effectieve regievoering is ingericht.
Voor het slagen van het project is het belangrijk dat er vanaf de start aandacht is voor de ingebruikname en het beheer van de ICT-oplossing. De relevante organisatieonderdelen moeten tijdig worden betrokken om de kans op verrassingen te minimaliseren.